Salgın Nasıl Oluştu

Sibirya'daki 2016 Şarbon
Salgınını Etkileyen
İklimsel Faktörler

Rusya'nın Yamal Yarımadası'nda 70 yıl sonra yeniden ortaya çıkan şarbon salgınının arkasında yatan iklimsel dinamikler; permafrost erimesi, aşırı kar örtüsü ve olağandışı kuraklık.

Ecohealth, 2021 Yamal, Batı Sibirya Ezhova ve diğerleri Helsinki Üniversitesi
Aşağı kaydır

Makale Özeti

Ne Araştırıldı?

2016 yılında Kuzeybatı Sibirya'nın Yamal Yarımadası'nda, 70 yıllık salgınsız dönemin ardından, binlerce ren geyiğini ve onlarca insanı etkileyen ciddi bir şarbon salgını yaşandı. Araştırmacılar bu salgının tetikçisini, yaz sıcaklık dalgasıyla hızlanan permafrost erimesinin derinlerde donmuş şarbon sporlarını yeniden canlandırmasına bağladı.

Bu çalışma; yerel çevre koşullarının (permafrost dinamikleri, hava sıcaklıkları, kar örtüsü derinliği, yağış miktarları) son yıllardaki değişimini ele alarak salgınla olan bağlantısını irdeledi. Elde edilen bulgular, permafrostun salgından 6 yıl önce hızla erimeye başladığını ve Temmuz 2016'daki yağış miktarının 30 yıllık ortalamanın yalnızca %5'i düzeyinde kaldığını ortaya koydu.

Araştırmacılar, Arktik bölgedeki iklim değişkenlerinin (ısınma, yağış aşırılıkları) şarbon açısından kirlenmiş bölgelerde sürekli izlenmesi gerektiği sonucuna ulaştı.

Rakamlarla Salgın

Kritik Veriler

70
Yıl
Salgınsız geçen dönem
2650
Geyik
Yamal bölgesinde hayatını kaybetti
36
İnsan
Etkilenen insan vakası
%43
Artış
Aktif katman kalınlığındaki artış (2010–2016)
%5
Yağış
Temmuz 2016 yağışı, 30 yıllık ortalamanın oranı
160
cm
2014'te ulaşılan max. kar derinliği

Kronoloji

Salgına Giden
Süreç

Salgın anlık bir olay değil; yıllarca biriken iklimsel baskıların sonucuydu. Her aşama, hastalığın yeniden canlanması için koşulları hazırladı.

1940–2007
Düzenli aşılama programları ren geyiği popülasyonunu korudu; şarbon vakası gözlemlenmedi.
2007
Ren geyiği aşılamaları durduruldu. Bu kararın ardından bir on yıl boyunca 32 kirlenmiş alandan alınan 200.000'den fazla toprak örneğinde Bacillus anthracis belirtisi saptanmadı.
2010–2016
Permafrost aktif katman kalınlığı (ALT) sürekli derinleşmeye başladı. Bu dönemde ılık yılların ardından gelen soğuk kışlar, kalın kar örtüsüyle toprağın donmasını engelledi.
2014–2015
Ob Körfezi çevresinde kar derinliği %50 artarak bazı istasyonlarda 85 cm ortalama, 160 cm maksimuma ulaştı. Bu olağandışı yüksek kar, zeminin kışın donmasını engelledi ve permafrost erimesini hızlandırdı.
Temmuz 2016
Novy Port'ta yağış miktarı 30 yıllık ortalamanın yalnızca %5'ine geriledi. Olağandışı kuraklık ve sıcak hava; sporların yüzeye çıkmasını, kan emici böceklerin (tabanit) yoğunlaşmasını ve ren geyiği enfeksiyonunu hızlandırdı.
Ağustos 2016
Salgın resmi olarak ilan edildi: Yamal bölgesinde 2.650 geyik öldü, 36 insan vaka olarak tescil edildi; 1 çocuk hayatını kaybetti.

Bulgular

Temel İklimsel Etkenler

Araştırma, birbirini pekiştiren dört ana faktörün salgını tetiklediğini ve yayılmasını hızlandırdığını ortaya koydu.

Arktik Isınma
Yıllık ortalama hava sıcaklığı son 50–60 yılda on yılda 0,4–0,6°C artış gösterdi. Arktik amplifikasyon, bölgesel ısınmayı küresel ortalamadan çok daha hızlı kıldı. Bu ısınma permafrost erimesinin temel itici gücü oldu.
Aşırı Kar Örtüsü
2014–2015 kışlarında kar derinliği bölgede %50 artarak rekor seviyelere ulaştı. Kalın kar, toprak ile soğuk hava arasındaki ısı transferini engelleyerek kışın toprağın yeterince donmasını önledi ve permafrost erimesini şiddetlendirdi.
Olağandışı Kuraklık
Temmuz 2016'da Novy Port'ta yağış, 30 yıllık ortalamanın yalnızca %5'i olarak gerçekleşti. Bu kuraklık; bitkilerin derin topraktan su çekerek sporları yüzeye taşımasına, kuru ot yoluyla geyik enfeksiyonuna ve ısıyı seven kan emici böceklerin artışına yol açtı.
Permafrost Erimesi
Aktif katman kalınlığı (ALT), 2010–2016 arasında Nadym'de %43, Vaskiny Dachi'de %26 arttı. Permafrost içinde donmuş hayvan leşlerinde saklanan şarbon sporları bu erime süreciyle yüzeye taştı ve canlılığını yeniden kazandı.

Nedensellik Zinciri

Salgın Nasıl Oluştu?

Arktik Isınma
+ Kar Artışı
Permafrost
Erimesi (ALT ↑)
Sporların
Canlanması
Kuraklık:
Yayılım Hızlanır
Şarbon
Salgını 2016
"Permafrost içinde donmuş hâlde bekleyen şarbon sporları, iklim değişiminin getirdiği erime dalgasıyla yeniden canlandı; kuraklık ise bu canlanmayı ölümcül bir salgına dönüştürdü."

— Ezhova ve diğerleri, Ecohealth 2021

Sonuç ve Öneriler

Gelecek İçin
Uyarılar

Uzun vadeli iklim verileri, salgından çok önce risk sinyalleri veriyordu. Batı Sibirya'da yıllık ortalama sıcaklık ve kar derinliği düzenli artış, yağış ise belirgin düşüş eğilimi göstermekteydi. Aşılama programları olmadan, bu koşullar altında salgının kaçınılmaz olduğu öngörülebilirdi.

İklim İzleme Zorunluluğu
Daha önce kirlenmiş Arktik bölgelerde ısınma ve yağış aşırılıkları gibi iklim faktörlerinin sürekli izlenmesi gerekmektedir.
Aşılama Programlarının Sürekliliği
Ren geyiği aşılaması, kirlenmiş bölgelerde olası enfeksiyonları önleyen ve hastalığın yayılmasını durduran kritik bir koruyucu önlemdir.
Bölgesel İklim Modelleri
Global ölçekli modeller yeterli değil; 100 km'lik yerel ölçeklerde etkili olan iklim değişkenlerini yakalamak için yüksek çözünürlüklü bölgesel modeller gereklidir.
Kamuoyu Bilgilendirmesi
Olumsuz meteorolojik koşullara ilişkin projeksiyonlar ve aşılamanın önemi hakkında etkili bir iletişim kampanyası hayati önem taşımaktadır.

Araştırmacılar

Ekaterina Ezhova Dmitry Orlov Elli Suhonen Dmitry Kaverin Alexander Mahura Victor Gennadinik Ilmo Kukkonen Hanna K. Lappalainen Vladimir Melnikov Tuukka Petäjä Markku Kulmala Svetlana M. Malkhazova Torben R. Christensen

Helsinki Üniversitesi (INAR), Lomonosov Moskova Devlet Üniversitesi, Tyumen Üniversitesi ve diğer ortak kurumlar